İzmir'de Kentsel Dönüşüm ve Bina Karot Testi: Süreç Adım Adım

İzmir'de kentsel dönüşüm için karot testi nasıl başlar?

İzmir'de kentsel dönüşüm süreci çoğu binada riskli yapı tespitiyle başlar ve karot testi bu tespitin saha aşamalarından biridir. Malikler veya kanuni temsilcileri, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında lisanslandırılmış bir kuruluşa başvurur. Kuruluş binanın rölövesini çıkarır, donatı tespiti yapar ve karot numunesi alma programını belirler; sonuçlar Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTEİE 2019) çerçevesinde değerlendirilir.

30 Ekim 2020'de Ege Denizi'nde, Seferihisar açıklarında meydana gelen deprem, başta Bayraklı ve Bornova olmak üzere kentte ağır hasara yol açmış ve mevcut binaların güvenliğini yeniden gündemin merkezine taşımıştı. Bu yazıda, süreci başlatmayı düşünen malikler ve bina yöneticileri için adımları sırasıyla ele alıyoruz.

Süreç adım adım nasıl ilerler?

Riskli yapı tespiti birden fazla tarafın görev aldığı, sırası belli bir süreçtir. Aşağıdaki tablo tipik akışı özetler:

Bazı durumlarda Bakanlık veya ilgili idare de maliklerden tespitin belirli bir süre içinde yaptırılmasını isteyebilir. Hangi yolla başlarsa başlasın, numunelerin yeri ve sayısı her zaman lisanslı kuruluş tarafından belirlenir.

Numune sayısı neden binadan binaya değişir?

Numune sayısı ve yerleri, RYTEİE 2019 esasları çerçevesinde lisanslı kuruluş tarafından belirlenir. Kat sayısı, kat alanı, taşıyıcı sistemin düzeni ve farklı dönemlerde yapılmış kat ilaveleri gibi etkenler bu sayıyı değiştirir. Örneğin sonradan kat eklenmiş bir binada, farklı zamanlarda dökülmüş betonların ayrı ayrı temsil edilmesi gerekebilir. Aynı sokaktaki iki benzer binada farklı sayıda numune alınması bu nedenle olağandır.

Karot Online bu akışta beşinci adımdaki numune alma ve delik onarımı işlerini, lisanslı kuruluşun veya mühendisin belirlediği noktalarda yürütür. Numune yerlerini seçmez, deney sonucunu yorumlamaz ve risk kararı vermez. Numune almanın teknik ayrıntılarını bina karot testi nedir rehberimizde bulabilirsiniz.

Başvurudan önce malikler ve yönetim neleri hazırlamalı?

İyi bir hazırlık, hem lisanslı kuruluşun çalışmasını hem de numune gününü kısaltır. Yönetimin şu başlıkları önceden toparlaması önerilir:

• Tapu bilgileri: Ada, parsel ve bağımsız bölüm listesi
• Proje ve ruhsat belgeleri: Onaylı mimari ve statik projeler, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi; bunlar elde yoksa ilgili ilçe belediyesinin imar arşivinde araştırılabilir
• Varsa zemin etüdü raporu: Binanın yapımı sırasında hazırlanmış zemin bilgileri
• İletişim listesi: Her bağımsız bölüm için malik ve kiracı iletişim bilgileri
• Erişim planı: Bodrum kat, otopark, sığınak, kazan dairesi ve dükkânlara erişim için anahtar ve sorumlu kişi
• Masraflar ve bilgilendirme: Masrafların nasıl karşılanacağının ve çalışma programının kat malikleriyle önceden konuşulması
• Su ve elektrik: Saha ekibinin kullanacağı su musluğu ve priz noktası

Projelerin bulunması yerinde yapılan incelemenin yerini tutmaz; ancak proje bilgisiyle yerinde ölçülen değerlerin karşılaştırılması, değerlendirmeyi yapan mühendise ek veri sağlar.

Numune alma günü nasıl geçer?

Numune günü, önceden duyurulmuş bir program çerçevesinde birkaç aşamada ilerler. Bina büyüklüğüne, numune sayısına ve dairelere erişime göre iş bir günde tamamlanabilir veya birkaç güne yayılabilir.

Noktaların sahada teyidi

Ekip, yönetici veya yönetimin görevlendirdiği bir sakinle buluşur. Lisanslı kuruluşun teknik personeli, planda işaretlenen numune noktalarını sahada gösterir. Nokta sayısı ve katlara dağılımı kuruluş tarafından belirlenmiştir; saha ekibi bu noktaları kendi başına değiştirmez.

Tarama ve yüzey hazırlığı

Her noktada donatı tarama cihazıyla boyuna donatılar ve etriyeler belirlenir; delik yeri, numunenin donatıya denk gelmeyeceği biçimde donatıların arasına konumlandırılır. Tarama yöntemleri hakkında bilgi için donatı tespiti sayfamıza bakabilirsiniz. Ardından delinecek noktada, numunenin doğrudan betondan başlaması için sıva ve kaplama sınırlı bir alanda sökülür.

Delme ve kayıt

Karot makinesi elemana sabitlenir ve sulu delme yapılır. Numune çapı çoğunlukla Ø100 mm civarındadır; boyu, laboratuvarın deney için ihtiyaç duyduğu ölçüye göre belirlenir. Çıkarılan numune bina, kat, aks ve eleman bilgisiyle etiketlenir, fotoğraflanır ve tutanağa işlenir; numunede donatı parçası, boşluk veya çatlak varsa not edilir.

Delik onarımı ve teslim

Delikler temizlenir ve rötresiz tamir harcıyla doldurulur, çalışma alanındaki çamurlu su toplanır. Numuneler zarar görmeyecek şekilde paketlenerek kayıtlarıyla birlikte laboratuvara iletilmek üzere teslim edilir. Sıva, boya ve seramik gibi yüzey onarımlarının kimde olduğu, çalışma gününden önce netleştirilmiş olmalıdır.

Sakinler numune gününde nelere dikkat etmeli?

Karot alma kırıcıyla yapılan işlere göre sakin ve kontrollü bir işlemdir; yine de birkaç basit hazırlık günü kolaylaştırır:

• Numune alınacak kolon ve perdelerin önündeki mobilyalar bir gün önceden çekilmeli, gömme dolap içindeki elemanlar için dolap boşaltılmalıdır.
• Değerli eşyalar ve elektronik cihazlar çalışma noktasından uzaklaştırılmalıdır.
• Evde bulunamayacak sakinler anahtarı yönetime veya güvendikleri bir komşuya bırakabilir.
• Çocuklar ve evcil hayvanlar çalışma alanından uzak tutulmalıdır.
• Delme süresince motor sesi duyulur; darbe ve belirgin titreşim oluşmaz.

Süreç ne kadar sürer?

Sürecin en kısa bölümü çoğu zaman sahadaki numune alma işidir. Toplam süreyi; lisanslı kuruluşun iş programı, laboratuvar deneyleri, analiz ve raporun hazırlanması ile ilgili idarenin incelemesi belirler. Bu aşamaların süresi binaya ve dönemin iş yoğunluğuna göre değiştiği için takvimi başvuru sırasında lisanslı kuruluştan yazılı olarak öğrenmeniz önerilir.

Saha aşamasını uzatan başlıca etkenler şunlardır:

• Bağımsız bölümlere erişimin sağlanamaması ve randevuların ertelenmesi
• Projelerin bulunamaması nedeniyle rölövenin genişlemesi
• Numune noktasında yoğun donatı veya tesisat çıkması nedeniyle alternatif nokta belirlenmesi
• Deney için yeterli boyda sağlam numune alınamaması ve yeni numune gerekmesi

Rapor çıktıktan sonra ne olur?

Laboratuvar sonuçları, lisanslı kuruluşun analizinde rölöve ve donatı bilgileriyle birlikte kullanılır. Hazırlanan rapor ilgili idare tarafından incelenir ve sonuç mevzuata göre maliklere bildirilir; maliklerin belirlenen süre içinde itiraz hakkı vardır. Laboratuvar raporundaki değerlerin nasıl okunacağını karot sonuçları nasıl okunur yazımızda anlattık.

Bina riskli yapı olarak tespit edilirse yeniden yapım gibi uygulamalara ilişkin kararlar, 6306 sayılı Kanun'da öngörülen usul ve çoğunlukla maliklerce alınır; bu aşamada hukuki destek alınması önerilir. Riskli yapı tespiti belirli bir değerlendirme çerçevesinde yapılır. Binanın riskli çıkmaması, ileride yapılacak kat ilavesi, kullanım değişikliği veya kapsamlı tadilatlar için ayrıca mühendis değerlendirmesi gerekmediği anlamına gelmez.

İzmir'de hangi binalarda planlama daha fazla özen ister?

İzmir'in yapı stoku, numune gününün planlanmasını doğrudan etkiler. Bayraklı, Bornova, Karşıyaka ve Buca gibi yoğun apartman stokuna sahip ilçelerde şu durumlar sık karşılaşılır:

• Zemin katında dükkân bulunan binalar: Numune noktaları işletmelerin içinde kalabilir; çalışma saatleri işletme sahipleriyle ayrıca planlanır.
• Projesi arşivde bulunamayan eski yapılar: Rölöve ve donatı tespiti daha fazla zaman alır; programın buna göre esnek tutulması gerekir.
• Kıyıya yakın binalar: Bodrum katlarda nem ve su birikintisi bulunabilir; elektrik bağlantısı ve çalışma alanının güvenliği önceden kontrol edilir.
• Kalabalık siteler: Birden fazla blokta çalışılacaksa blok sırası ve duyurular yönetimle birlikte hazırlanır.

Numune alma için planlama talebi

Riskli yapı tespitinde numune günü, lisanslı kuruluşun iş programına bağlıdır. Bu programı yürüten kuruluşlar ile akredite laboratuvarlar, mühendislik ofisleri ve yapı denetim firmaları; bina konumu, numune adedi ve öngörülen tarihleri teklif formu aracılığıyla ileterek planlama talep edebilir. İl genelindeki uygulama kapsamını İzmir karot numunesi alma sayfamızda inceleyebilirsiniz.