Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye ve Adana'da Mevcut Yapılar İçin Karot Numunesi: Doğru Süreç

Deprem bölgesindeki mevcut yapılardan karot numunesi nasıl alınmalı?

Deprem bölgesindeki mevcut bir yapıdan karot numunesi, ancak değerlendirmeyi yürüten lisanslı kuruluşun, yapı denetim firmasının veya yetkili inşaat mühendisinin planına göre alınmalıdır. Hasarlı bir binada ilk adım numune değil, yapının çalışmaya uygun olup olmadığının mühendis tarafından yerinde değerlendirilmesidir. Onay verildikten sonra numuneler donatı taramasıyla belirlenen noktalardan, TS EN 12504-1'e uygun biçimde alınır ve kayıtlarıyla akredite laboratuvara iletilir.

6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş'ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri merkezli depremler, geniş bir bölgede derin izler bıraktı; bu yazıda ele aldığımız Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye ve Adana da etkilenen iller arasındadır. Yeniden yapılanma sürerken ayakta kalan yapılar için verilecek onarım, güçlendirme veya yeniden yapım kararları güvenilir veriye dayanmalıdır. Bu yazı, bu verinin önemli bir parçası olan karot numunesinin doğru süreçle alınmasına odaklanır.

Bölgede hangi durumlarda karot numunesi istenir?

Deprem sonrası dönemde karot numunesi farklı amaçlarla ve farklı tarafların talebiyle alınabilir:

• Riskli yapı tespiti: 6306 sayılı Kanun kapsamında, lisanslı kuruluşun yürüttüğü değerlendirme için
• Onarım ve güçlendirme projeleri: Hasar tespiti sonucunda onarım veya güçlendirme öngörülen yapılarda, projeye esas malzeme bilgisinin belirlenmesi için
• Performans değerlendirmesi: TBDY 2018 kapsamında mevcut binaların ayrıntılı incelenmesi için
• Kamu ve sanayi yapıları: Okul, hastane, idari bina ve fabrikalarda kurumların talep ettiği yapı güvenliği incelemeleri için

Her durumda numunenin amacı, yeri ve sayısı değerlendirmeyi yürüten taraf tarafından tanımlanır; saha ekibi bu tanıma göre çalışır.

Mevcut yapı değerlendirmesinde kim hangi rolü üstlenir?

Bölgedeki değerlendirme çalışmalarında pek çok taraf görev alır. Rollerin karıştırılmaması hem teknik doğruluk hem de sorumlulukların netliği açısından önemlidir.

Karot Online bu tabloda yalnızca karot ekibinin görevlerini üstlenir. Numune yerini seçmez, deney sonucunu yorumlamaz, statik rapor düzenlemez ve yapı hakkında karar vermez.

Hasarlı bir yapıya girmeden önce hangi güvenlik adımları atılmalı?

Hasarlı bir binada çalışmanın ilk koşulu, yetkili bir inşaat mühendisinin yapıyı yerinde görüp girişe ve çalışmaya onay vermesidir. Karot delme darbesiz bir yöntemdir; ancak bu, hasarlı bir yapıda riskin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Yetkili idarelerce kullanılamaz veya ağır hasarlı olarak belirlenmiş yapılara, yetkili makamların ve mühendislerin açıkça belirlediği durumlar dışında girilmemelidir.

Onay verilen yapılarda çalışma öncesinde şu adımlar tamamlanır:

• Mühendis onayı: Girilecek bölümler, kullanılacak merdiven ve çalışılacak katlar mühendis tarafından belirlenir.
• Geçici destek: Mühendisin gerekli gördüğü noktalarda dikme veya iskele desteği çalışmadan önce kurulur.
• Enerji ve gaz: Bina elektrik ve doğalgaz tesisatının kapalı ve güvenli olduğu teyit edilir; gerekiyorsa jeneratör ve kaçak akım korumalı dağıtım panosu kullanılır.
• Kaçış yolu: Çalışma noktasından çıkış güzergâhı belirlenir, engellerden arındırılır ve ekipteki herkese gösterilir.
• Sınırlı kişi ve süre: Yapı içinde yalnızca işin gerektirdiği sayıda kişi, gerektiği kadar süre bulunur.
• Çevre güvenliği: Bina çevresi ve komşu yapıların etkileyebileceği alanlar şeritle ayrılır.
• Kişisel koruyucu donanım: Baret, iş ayakkabısı, eldiven, gözlük ve risk değerlendirmesine uygun toz maskesi kullanılır.
• Durdurma kuralı: Yeni bir çatlak, ses veya hareket fark edilirse iş durdurulur ve alan boşaltılır; devam kararı mühendise aittir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yapılan risk değerlendirmesi, hasarlı yapıya özgü bu riskleri de içermelidir. Olası bir sarsıntıda izlenecek yol ekiple iş başlamadan konuşulur.

Numune yerleri hasarlı yapıda nasıl seçilir?

Numune yerlerini değerlendirmeyi yürüten mühendis veya kuruluş belirler; karot ekibi bu kararı sahada uygular. Hasarlı yapılarda seçim, hasarsız yapılara göre bazı ek hususlar içerir:

• Çatlak, ezilme veya kabuk atma görülen bölgeler, betonun dayanımından çok hasarın kendisini yansıtabileceği için genellikle numune yeri olarak seçilmez.
• Hasar görmüş elemanlardan numune alınması, elemanın kalan kapasitesini daha da azaltabileceğinden mühendisin ayrıca değerlendirmesine bağlıdır.
• Kolon-kiriş birleşimleri ve donatının yoğun olduğu bölgelerden kaçınılır.
• Seçilen noktada tarama beklenmedik bir sonuç verirse ekip noktayı kendi başına kaydırmaz; alternatif nokta mühendisin onayıyla belirlenir.

Numune alma, kayıt ve laboratuvara teslim nasıl yapılır?

Tarama tamamlandıktan sonra makine ankrajla veya vakum tabanla elemana tespit edilir ve delme su soğutmalı olarak yapılır. Çap çoğunlukla Ø100 mm civarındadır; sık donatılı elemanlarda daha küçük çaplar mühendisin kararıyla kullanılabilir.

Deprem bölgesinde kayıt ayrıca önem taşır. Aynı gün birden fazla binada çalışılabildiği için her numune bina, blok, kat, aks ve eleman bilgisiyle etiketlenir, konumu fotoğrafla belgelenir ve tutanağa işlenir. Tutanak, sahadaki mühendis veya kuruluş temsilcisiyle birlikte düzenlenir. Numuneler laboratuvarın istediği koşullarda korunarak ve kayıtlarıyla birlikte teslim edilir; laboratuvara taşıma mesafesi uzun olabileceğinden kırılmayı önleyecek biçimde paketlenir.

Delikler nasıl onarılır?

Delme tamamlandığında her delik temizlenir ve rötresiz tamir harcıyla ya da mühendisin belirttiği malzemeyle doldurulur; delikler açık bırakılmaz. Onarım veya güçlendirme projesi hazırlanacak binalarda deliklerin kapatılma şekli projenin detaylarıyla uyumlu olmalıdır; bu nedenle malzeme ve yöntem mühendisle birlikte belirlenir. Onarılan delikler fotoğrafla kayıt altına alınır.

Karot numunesi ile kontrollü yıkım arasında nasıl bir ilişki var?

Değerlendirme sonucunda bazı elemanların sökülmesi, güçlendirme için yeni boşluklar açılması veya hasarlı bölümlerin yapıdan kontrollü olarak ayrılması gerekebilir. Bu işlerde elmas tel ve duvar testere ile yapılan kesim, kırıcıya göre komşu elemanlara çok daha az darbe iletir. Söküm sırası, geçici destekler ve parça boyutları mühendisin belirlediği plana göre uygulanır.

Binanın tamamının yıkımı ise yıkım ruhsatı veya izni gerektiren ayrı bir süreçtir ve bu yazının kapsamı dışındadır. Kesime dayalı söküm yöntemleri için kontrollü yıkım sayfamıza bakabilirsiniz.

İzmir'den programlı planlama nasıl işler?

Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye ve Adana'daki işler İzmir'den programlı mobilizasyonla yürütülür; talep ve kapsam netleştikten sonra sahaya çıkış genellikle 48–72 saat içinde planlanır. Uzun karayolu intikali nedeniyle birden fazla binanın veya projenin aynı sefere toplanması, hem süreyi hem de maliyeti olumlu etkiler.

Planlama için şu bilgilerin paylaşılması önerilir:

• Bina sayısı, konumları ve her binada yaklaşık numune adedi
• Binaların hasar durumu ve varsa mühendis değerlendirmesi
• Değerlendirmeyi yürüten kuruluş veya mühendisin iletişim bilgisi ve sahada bulunacağı tarihler
• Şebeke elektriği ve su durumu; jeneratör ve su tankı ihtiyacı
• Erişim kısıtları ve çalışma saatleri

İllere göre planlamada nelere dikkat edilir?

• Hatay: Antakya ve Defne'de yeniden yapılanma alanlarının yoğunluğu nedeniyle erişim güzergâhı ve şantiye trafiği önceden kontrol edilir; İskenderun ve Payas'taki sanayi yapılarında tesisin iş izni prosedürü uygulanır.
• Kahramanmaraş: Elbistan gibi yüksek rakımlı ilçelerde kış aylarındaki don riski, delme suyunun ve delik onarımında kullanılan tamir harcının uygulama sıcaklığı açısından programa yansıtılır.
• Osmaniye: Kent merkezi ve Kadirli'deki konut yapıları ile Osmaniye OSB'deki tesislerde yapılacak işler, uygun olduğunda aynı programda birleştirilir.
• Adana: Seyhan ve Çukurova'daki çok katlı konutlarda numune günleri site ve apartman yönetimleriyle birlikte planlanır; yaz sıcağında çalışma saatleri serin saatlere kaydırılabilir.

İl bazındaki uygulama bilgileri için Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye karot numunesi alma sayfalarına, Antakya'daki çalışma koşulları için Antakya sayfamıza göz atabilirsiniz.

Numune alma programı için talep

Deprem bölgesinde numune alma, doğru planlandığında hem güvenli hem de değerlendirme için güvenilir veri sağlayan bir iştir. Lisanslı kuruluşlar, mühendislik ofisleri, yapı denetim firmaları ve laboratuvarlar; bina listesini, numune planını ve öngörülen çalışma günlerini teklif formu aracılığıyla göndererek programlı planlama talep edebilir.