Beton Kesme ve Delmede Toz, Gürültü ve Titreşim Nasıl Kontrol Edilir?

Toz, gürültü ve titreşim neden kontrol edilmeli?

Beton kesme ve delme işlerinde toz, gürültü ve titreşim; çalışanların sağlığını, binayı kullananların konforunu ve bazı durumlarda yapının kendisini etkiler. Doğru yöntem seçimi ve iyi bir planlamayla bu etkilerin büyük bölümü kaynağında azaltılabilir. Konu özellikle otel, hastane, ofis, okul ve konut gibi kullanılmaya devam eden binalarda önem kazanır.

Aşağıdaki tablo, dört ana etkiyi ve bunlara karşı kullanılan temel yöntemleri özetler:

Beton tozu neden tehlikelidir?

Beton, harç ve birçok doğal taş kristal silika (kuvars) içerir. Kesme, delme, kırma ve taşlama sırasında bu malzemeler, gözle görülemeyecek kadar ince ve akciğerin derinlerine ulaşabilen solunabilir toza dönüşür.

Solunabilir kristal silikaya uzun süre maruz kalmak, silikozis gibi kalıcı akciğer hastalıklarına yol açabilir; kristal silika ayrıca uluslararası sağlık kuruluşlarınca insanlar için kanserojen kabul edilmektedir. Tehlikeli olan kısım çoğu zaman görünür toz bulutu değil, havada uzun süre asılı kalan ince tozdur. Kuruyan bulamaç ve temizlenmeyen yüzeyler de yeniden toz kaynağı olabilir; bu nedenle iş bittiğinde risk kendiliğinden bitmez.

Toz nasıl kontrol edilir?

Tozla mücadelede temel ilke, tozu havaya karıştıktan sonra toplamak yerine oluştuğu noktada bastırmaktır. Uygulamada üç katmanlı bir yaklaşım kullanılır.

Sulu kesim ve sulu delme

Elmas uçlu karot sistemleri ve elmas diskler su ile soğutularak çalışır. Su hem kesici ucu soğutur hem de oluşan tozu bulamaca dönüştürerek havaya karışmasını büyük ölçüde engeller. Duvar testere, zemin kesme makinesi ve karot makinelerinde sulu çalışma standart uygulamadır.

Kaynağında emiş (vakum)

Kuru çalışmanın zorunlu olduğu durumlarda, örneğin suyun hassas ekipmana zarar verebileceği alanlarda, toz takıma bağlı emiş başlıkları ve yüksek verimli filtreye sahip endüstriyel vakumlarla kaynağında toplanır. Kuru süpürme ve basınçlı havayla temizlik tozu yeniden havaya kaldırdığı için önerilmez.

Bölgeleme ve naylon perdeleme

Kullanılan binalarda çalışma alanı, tavandan zemine kadar polietilen perde ile ayrılır; perde kenarları bantlanır ve girişler fermuarlı kapılarla düzenlenir. Toz riskinin yüksek olduğu işlerde filtreli hava temizleyicilerle çalışma alanı hafif negatif basınç altında tutulabilir; böylece hava temiz alandan çalışma alanına doğru akar.

Çalışma alanındaki havalandırma menfezleri bina yönetimiyle koordineli olarak kapatılır. Toz, duman dedektörlerini etkileyebileceği için yangın algılama sistemiyle ilgili her türlü geçici önlem yalnızca bina yönetimi ve yangın güvenliğinden sorumlu kişilerle birlikte planlanmalıdır.

Bulamaç (slurry) nasıl yönetilir?

Sulu kesimin yan ürünü olan bulamaç, çalışma alanından çıkmadan toplanmalıdır. Gri renkli bu karışım zemin kaplamalarında leke bırakabilir, parke ve halıya zarar verebilir, alt kata sızabilir ve gider hatlarını tıkayabilir.

• Su toplama aparatları: Duvar ve tavan delmelerinde karot ucunun çevresine yerleştirilen su toplama halkaları, ıslak vakuma bağlanarak suyu doğrudan toplar.
• Islak vakum: Kesim hattı boyunca biriken bulamaç, sıvı çekebilen endüstriyel vakumlarla anında alınır.
• Bariyer ve zemin koruma: Çalışma alanı su geçirmez örtüyle kaplanır, kenarlarda emici şeritler veya bariyerler kullanılır.
• Alt kat kontrolü: Döşeme delme ve kesmede suyun alt kata ulaşabileceği varsayılır; alt katta toplama kabı, koruma örtüsü ve elektrik tesisatı kontrolü planlanır.
• Bertaraf: Bulamaç kaplarda bekletilerek katı kısmının çökmesi sağlanır; atıklar yerel atık kurallarına uygun şekilde uzaklaştırılır, yağmur suyu ızgaralarına ve lavabolara dökülmez.

Gürültü nasıl azaltılır?

Gürültü kontrolünde en etkili adım doğru yöntem seçimidir; ardından ekipmanın konumu ve çalışma saatleri planlanır.

• Yöntem seçimi: Darbeli kırma yerine elmas kesme ile parçaları blok halinde çıkarmak, hem havadan yayılan gürültüyü hem de yapı içinde iletilen darbe sesini azaltır. Yöntem farklarını karot mu, kırıcı mı rehberimizde ayrıntılı ele aldık.
• Güç ünitesinin konumu: Hidrolik veya elektrikli güç üniteleri mümkün olduğunca çalışma alanının dışına ve kullanıcılardan uzak noktalara yerleştirilir. İçten yanmalı motorlu makineler kapalı alanlarda egzoz gazı nedeniyle ayrıca risk oluşturduğundan, iç mekânda elektrikli ekipman tercih edilir.
• Yapı içinde iletilen ses: Kesim sesi döşeme ve perdeler üzerinden diğer katlara iletilebilir. Gürültülü aşamalar, yalnızca çalışılan kat değil etkilenecek katlar da dikkate alınarak programlanır.
• Kulak koruyucu: Çalışanların gürültüden korunmasına ilişkin yönetmelikte günlük maruziyet için 80 dB(A) ve 85 dB(A) eylem değerleri ile 87 dB(A) maruziyet sınır değeri tanımlanmıştır. Kulak tıkacı veya kulaklık seçimi, bu değerler ve işin risk değerlendirmesi esas alınarak yapılır.

Titreşim nasıl en aza indirilir?

Yapıya yayılan titreşimin ana kaynağı darbeli kırıcılar ve kontrolsüz blok düşürmedir. Elmas kesme ve karot delme darbesiz çalıştığı için bu etkiyi büyük ölçüde azaltır.

• Darbesiz yöntemler: Duvar testere, elmas tel ile kesme ve karot delme, betonu dönme hareketiyle aşındırarak keser; yapıya darbe iletmez.
• Kontrollü indirme: Kesilen bloklar zincirli vinç, vinç veya forklift ile indirilir, zemine bırakılmaz. İndirme noktasına ahşap takoz veya lastik altlık yerleştirilir.
• Makinenin sabitlenmesi: Karot makinesi ve raylı testere, ankraj veya vakum tabanla sabitlenir. Bu hem kesim hassasiyetini artırır hem de sarsıntıyı azaltır; operatörün el-kol titreşimine maruziyeti de el tipi aletlere göre düşer.
• Hassas alanlar: Laboratuvar, görüntüleme cihazları, sunucu odaları, eski veya hasarlı yapılar ya da bitişik komşu yapılar söz konusuysa, gerektiğinde titreşim ölçümüyle izleme planlanabilir.

Kırımın kaçınılmaz olduğu işlerde, kesme ve kırmanın birlikte planlandığı kontrollü yıkım yaklaşımı hem titreşimi hem de çalışma süresini sınırlamaya yardımcı olur.

Kullanılan binalarda çalışma nasıl planlanır?

Otel, hastane, ofis ve okul gibi kullanılan binalarda asıl hedef, işin binanın işleyişini mümkün olan en az düzeyde etkilemesidir. Bu hedef, teknik önlemler kadar zamanlama ve iletişim gerektirir.

Çalışma başlamadan önce şu kontrol listesinin işletme yönetimiyle birlikte gözden geçirilmesi önerilir:

• Çalışma alanı, giriş-çıkış noktaları ve malzeme güzergâhı belirlendi mi?
• Perdeleme, zemin koruma ve alt kat kontrolü planlandı mı?
• Gürültülü aşamaların saatleri işletme yönetimiyle netleştirildi mi?
• Havalandırma ve yangın algılama sistemiyle ilgili koordinasyon yapıldı mı?
• Su, elektrik ve atık bertarafı için sorumlular belli mi?
• Bina kullanıcıları ve komşular önceden bilgilendirildi mi?

İş bitiminde temizlik nasıl yapılmalı?

Temizlik, toz kontrolünün son ve çoğu zaman ihmal edilen aşamasıdır. Kesim bittiğinde ince toz hâlâ yüzeylerde ve havada bulunabilir; bu nedenle temizlik de en az kesim kadar planlı yapılmalıdır.

• Yüzeyler kuru süpürme yerine filtreli vakum ve nemli bezle temizlenir.
• Perdeler, üzerindeki toz dağılmayacak şekilde içe doğru katlanarak sökülür.
• Bulamaç izleri kurumadan alınır; kuruyan lekeler zemin kaplamasına uygun yöntemle temizlenir.
• Hava temizleyici kullanıldıysa, perdeler söküldükten sonra bir süre daha çalıştırılır.
• Alt katlar, asma tavanlar ve tesisat şaftları su sızıntısı açısından son kez kontrol edilir.

İş sağlığı ve güvenliği açısından nelere dikkat edilmeli?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma, çalışanları bilgilendirme ve eğitme, uygun kişisel koruyucu donanım sağlama gibi yükümlülükler getirir. Kanun, risklerle kaynağında mücadele edilmesini ve toplu korunma önlemlerine kişisel korunmaya göre öncelik verilmesini temel ilke olarak benimser.

Bu ilke sahada şu anlama gelir: Önce sulu çalışma, emiş, perdeleme ve darbesiz yöntemler gibi toplu önlemler alınır; kişisel koruyucu donanım bu önlemleri tamamlar. Beton kesme ve delme işlerinde öne çıkan başlıklar şunlardır:

• Solunum koruyucu: Toz maruziyetine uygun sınıfta maske (örneğin FFP2 veya FFP3); sınıf, risk değerlendirmesine göre belirlenir.
• Kulak, göz ve yüz koruması: Kulak tıkacı veya kulaklık, koruyucu gözlük veya yüz siperi.
• Genel donanım: Baret, iş ayakkabısı, eldiven ve sulu işlerde su geçirmez giysi.
• Elektrik güvenliği: Sulu çalışmada kaçak akım korumalı besleme kullanılması ve kabloların sudan uzak tutulması.
• Alan güvenliği: Çalışma alanının işaretlenmesi, yetkisiz girişin önlenmesi ve aynı alanda birden fazla ekip çalışıyorsa işlerin koordinasyonu.

Kullanılan binada kesim ve delme için keşif

Kullanılan bir binada beton kesme, karot delme veya kırım planlıyorsanız, uygun önlemler binanın kullanım şekline göre yerinde belirlenir. Teklif formu üzerinden keşif talep ederken bina türünü, çalışılabilecek saatleri ve hassas alanları belirtmeniz planlamayı kolaylaştırır. Uygulama yöntemleri için beton kesme ve karot delme sayfalarımızı da inceleyebilirsiniz.