Kimyasal Ankraj ve Filiz Ekimi Nasıl Yapılır? Adım Adım Uygulama

Kimyasal ankraj ve filiz ekimi nedir?

Kimyasal ankraj, mevcut betonda açılan bir deliğe iki bileşenli reçine enjekte edilerek dişli saplama veya donatının sabitlenmesidir. Filiz ekimi ise aynı yöntemle mevcut elemana yeni donatı bağlanmasıdır; amaç, yeni dökülecek betonarme elemanın mevcut yapıyla birlikte çalışmasını sağlamaktır. Her iki uygulamada da yük, reçinenin çubuk ile delik yüzeyi arasında oluşturduğu yapışma sayesinde betona aktarılır.

Uygulama basit görünse de taşıma kapasitesi büyük ölçüde işçilik kalitesine bağlıdır. Delik temizliği, doğru enjeksiyon ve kür süresine uyulması, sonucun projede öngörülen değerlere ulaşıp ulaşmayacağını belirler.

Kimyasal ankraj ve filiz ekimi nerelerde kullanılır?

Kimyasal ankraj ve filiz ekimi, mevcut bir yapıya yeni eleman veya ekipman bağlanması gereken hemen her projede karşımıza çıkar:

• Deprem güçlendirmesi: Yapıya yeni betonarme perde eklenmesinde filizler mevcut kolon, kiriş ve döşemelere ekilir. Kolon ve kirişlerin betonarme ceketle güçlendirilmesinde de filiz ekimi uygulanır. Buradaki mantolama, ısı yalıtımı değil, elemanın betonarme bir kabukla sarılmasıdır.
• Yeni döşeme ve genişletme: Asma kat, döşeme uzatma, merdiven ve sahanlık bağlantılarında yeni donatı mevcut elemanlara bağlanır.
• Boşluk güçlendirmesi: Perdede açılan kapı veya pencere boşluklarının çevresine yapılan çelik çerçeveler kimyasal ankrajla sabitlenir. Bu konuyu perde duvara kapı açma rehberimizde ele alıyoruz.
• Çelik yapı bağlantıları: Çelik kolon ayak plakaları, platformlar ve konsollar betona bağlanır.
• Makine ve ekipman sabitleme: Sanayi tesislerinde makine ve raf sistemleri kaidelere sabitlenir.
• Cephe ve korkuluk bağlantıları: Cephe taşıyıcıları, korkuluklar ve benzeri elemanlar betona bağlanır.

Uygulamadan önce: proje ve ürün seçimi

Kimyasal ankraj uygulaması sahada değil, projede başlar. Çubuk çapı, gömme derinliği, aralıklar, kenar mesafeleri, kullanılacak ürün ve gerekiyorsa test programı yetkili bir inşaat mühendisi tarafından belirlenir.

Ürün seçiminde şu noktalar önemlidir:

• Teknik onay: Ürünün, kullanılacağı uygulama için Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) gibi bir teknik onaya sahip olması; çatlamış beton, deprem etkisi ve filiz ekimi gibi kullanım koşullarının bu onayda yer alması.
• Reçine türü: Epoksi, vinilester ve polyester esaslı ürünler bulunur. Polyester esaslı ürünler genellikle hafif ve yapısal olmayan bağlantılarda; epoksi ve bazı vinilester esaslı ürünler ise teknik onaylarına uygun olarak yapısal uygulamalarda kullanılır.
• Ürün föyü: Delik çapı, temizlik adımları, uygulama sıcaklığı, jel ve kür süreleri, nemli delikte kullanım uygunluğu gibi bilgiler föyde yer alır ve uygulama bu föye göre yapılır.
• Depolama: Son kullanma tarihi ve depolama sıcaklığı kontrol edilmelidir.

Beton ve eleman koşulları neden önemlidir?

Kimyasal ankrajın taşıma kapasitesi yalnızca reçineye değil, ankrajın bağlandığı betona da bağlıdır. Düşük dayanımlı, çatlamış, boşluklu veya korozyon nedeniyle kabuk atmış betonda öngörülen kapasiteye ulaşılamayabilir. Bu nedenle mevcut yapılarda mühendis, gerektiğinde karot numunesi veya diğer yöntemlerle beton dayanımının belirlenmesini isteyebilir.

Eleman kalınlığı da sınırlayıcıdır. Delik dibi ile elemanın arka yüzü arasında yeterli beton kalmalıdır; aksi halde delme sırasında arka yüzde kabuk atması veya kapasite kaybı yaşanabilir. Kenar ve köşelere yakın ankrajlarda ise mühendisin belirlediği asgari mesafelere uyulmalıdır.

Filiz ekimi yapılan güçlendirme projelerinde, yeni beton dökülmeden önce mevcut beton yüzeyinin projede belirtildiği şekilde pürüzlendirilmesi ve temizlenmesi, yeni ve eski beton arasındaki bağlantının bir parçasıdır.

Kimyasal ankraj adım adım nasıl yapılır?

1. Donatı taraması ve işaretleme

Delik yerleri, mevcut donatıya ve gömülü tesisata denk gelmeyecek şekilde tarama yapılarak işaretlenir. Delme sırasında donatıya rastlanırsa iş durdurulur; yeni konum mühendisin onayıyla belirlenir, terk edilen delik uygun malzemeyle doldurulur. Tarama yöntemlerini donatı tespiti rehberimizde ayrıntılı anlatıyoruz.

2. Delme

Delik, projede ve ürün föyünde belirtilen çap ve derinlikte, yüzeye dik olarak açılır. Derinlik ayarı veya işaretle derinlik kontrol edilir. Delme yöntemi de önemlidir: darbeli matkapla açılan delikler ile elmas karotla açılan pürüzsüz delikler için ürünlerin koşulları farklı olabilir. Bazı ürünler karotla açılan deliklerde ek pürüzlendirme veya farklı temizlik adımları ister, bazıları bu kullanım için onaylı değildir.

3. Temizlik: üfle, fırçala, üfle

Delik temizliği, uygulamanın en kritik adımıdır. Deliğin içinde kalan toz tabakası, reçinenin betona yapışmasını engeller ve taşıma kapasitesini ciddi ölçüde düşürebilir. Temizlik şu sırayla yapılır:

• Delik, dibinden başlayarak yağsız basınçlı havayla üflenir; küçük ve sığ deliklerde el pompası kullanılabilir.
• Delik çapına uygun çelik tel fırçayla, dibine kadar inilerek fırçalanır.
• Delik yeniden basınçlı havayla üflenir.

Üfleme ve fırçalama tekrar sayısı ürün föyüne göre belirlenir; pek çok üründe ikişer veya dörder tekrar öngörülür. Delikte su varsa önce su alınır ve ürünün nemli veya su dolu delikte kullanım uygunluğu kontrol edilir. Temizlenen deliklerin ağzı, enjeksiyona kadar kirlenmeyecek şekilde korunur.

4. Enjeksiyon

Kartuş, statik karıştırıcı uçla birlikte uygulama tabancasına takılır. İlk çıkan ve rengi homojen olmayan karışım atılır; iki bileşen tam karışmadan deliğe reçine basılmaz. Enjeksiyona deliğin dibinden başlanır ve tabanca hava boşluğu kalmayacak şekilde yavaşça geri çekilir. Delik genellikle yaklaşık üçte ikisi dolacak kadar doldurulur; kesin miktar ürün föyüne göre belirlenir. Derin ve tavan deliklerinde uzatma hortumu ve piston tıpa kullanılır.

5. Çubuğun yerleştirilmesi

Çubuk; temiz, yağsız, pas ve boyadan arındırılmış olmalıdır. Gömme derinliği çubuk üzerine işaretlenir. Çubuk hafifçe döndürülerek işarete kadar deliğe itilir; delik ağzından az miktarda reçinenin taşması, deliğin tam dolduğunu gösterir. Tavan uygulamalarında çubuk, kür süresince kama veya destekle sabitlenir. Çubuğun konumu yalnızca jel süresi içinde ayarlanabilir.

Filiz ekiminde çubuğun betondan dışarıda kalan boyu, yeni elemandaki donatıyla bindirme veya kenetlenme için projede belirtilen ölçüde bırakılır. Çıkıntı boyu kısa kalan filizler, yeni elemanın donatısıyla doğru biçimde bağlanamaz.

6. Kür süresi

Jel süresi dolduktan sonra çubuğa dokunulmaz. Tam kür süresi reçine türüne ve beton sıcaklığına göre değişir; soğuk havada uzar. Kür süresi, ürün föyündeki sıcaklığa bağlı tablodan belirlenir. Kür tamamlanmadan çubuğa yük verilmez, çubuk bükülmez; kaynak gibi ısı üreten işlemler için föydeki uyarılar dikkate alınır.

7. Kontrol ve kayıt

Uygulama tarihi, kullanılan ürün ve parti numarası, ortam ve beton sıcaklığı, delik sayısı ve konumları kayıt altına alınır. Bu kayıtlar, sonradan yapılacak kontrollerde ve çekme testlerinde başvuru kaynağıdır. Kayıtların fotoğraflarla desteklenmesi, beton döküldükten sonra görünmez hale gelecek filizlerin belgelenmesini sağlar.

Çekme testi (pull-out) nasıl yapılır?

Çekme testi, ankraj veya filizin hidrolik bir çekme cihazıyla belirli bir yüke kadar çekilerek sahadaki taşıma kapasitesinin doğrulanmasıdır. Cihaz, ankrajın çevresindeki betona oturan bir destek üzerinden çubuğu eksenel olarak çeker; uygulanan yük göstergeden okunur ve kaydedilir.

İki tür test yaygındır. Kontrol testlerinde çalışan ankrajlara, onlara zarar vermeyecek bir kontrol yükü uygulanır ve belirlenen yükte sıyrılma olup olmadığı gözlenir. Kırılma testleri ise yalnızca bu amaçla yerleştirilen deneme ankrajlarında yapılır. Test yükü, test sayısı ve kabul kriterleri projeyi hazırlayan mühendis tarafından belirlenir; sonuçlar tutanakla kayıt altına alınır.

Kimyasal ankrajda sık yapılan hatalar nelerdir?

Sahada karşılaşılan sorunların büyük bölümü birkaç tekrarlanan hatadan kaynaklanır:

Ankraj ve filiz ekimi için keşif talebi

Kimyasal ankraj ve filiz ekiminde doğru sonuç; mühendisin projesi, uygun ürün ve dikkatli işçiliğin bir araya gelmesiyle alınır. Karot Online, İzmir merkezli mobil ekipleriyle Ege ve Akdeniz bölgelerinde kimyasal ankraj ve filiz ekimi uygulamalarını, uygulama öncesi donatı taramasıyla birlikte mühendisin projesine göre yürütür. Çubuk çapı, adedi, gömme derinliği ve varsa projeyle keşif ve teklif talebi oluşturabilirsiniz.